भविष्यातील शेती व्हर्टीकल फार्मिंग

0

वाढत्या लोकसंख्येमुळे, शहरीकरणामुळे, ग्रामीण भागात जमिनीची मोठ्या प्रमाणात विभागणी झाल्यामुळे उत्पादकता कमी झाली आणि याचा प्रभाव शेतक-यांच्या उत्पादनावर होतोय. उपलब्ध जागेत भाजीपाला तयार करायचा असल्यास ‘ व्हर्टीकल फार्मिंग ’ हे वरदानच ठरेल. व्हर्टीकल फार्मिंग म्हणजेच उभ्या मांडण्यांमध्ये किंवा शेल्फमध्ये विविधप्रकारचे ट्रे व कुंड्या वापरुन त्यात सुपिक माती अथवा इतर माध्यमे वापरुन (कोकोपिट, व्हर्मीक्युलाईट, राईसब्रान, हायड्रोपॉनिक्स वगैरे ) वापरुन त्यात सुर्यप्रकाश किंवा कृत्रिम प्रकाश, वायु, पाणी, तापमान, आर्द्रता आणि विद्राव्य खते (आवश्यक अन्नद्रव्ये) यांचा नियंत्रित वापर करुन शेती केली जाते.

सर्वेक्षणानुसार २०५० साली जगाची ८०% लोकसंख्या शहरीभागात विस्थापित होणार असुन लोकसंख्येत ३ अब्जांनी भर पडेल (Source : FAO & NASA) असा अंदाज आहे आणि यासाठी लागणारा भाजीपाला उपलब्ध जागेत तयार करायचा असल्यास व्हर्टीकल फार्मिंग हे वरदानच ठरेल.

व्हर्टिकल फार्मिंगचे फायदे

  • बदलणारे तापमान, अवकाळी पाऊस, गारपीट, गंभीर दुष्काळ ह्यासर्व समस्यांमध्ये हवामान नियंत्रित व्हर्टिकल फार्मिंग केल्यास लोकसंख्येच्या मागणी इतका पुरवठा आपण नक्कीच करु शकतो.
  • व्हर्टीकल फार्मिंगचा अजुन एक फायदा म्हणजे हे तंत्र अवलंबल्यास यामुळे नैसर्गिक साधनसंपत्तीची बचत होईल.
  • व्हर्टीकल फार्मिंग अधिक प्रभावी होण्यासाठी खालील गोष्टींचा अवलंब करणे गरजेचे आहे.

 

हरितगृहाचा वापर

व्हर्टिकल फार्मिंग करताना हरितगृहाचा वापर करणे शक्य आहे. कारण हरितगृहामध्ये एकदा कोणते पिक घ्यायचे आहे याची निश्चिती झाल्यावर स्टॅंडचा चपखल वापर करून उत्पादन घेणे शक्य आहे. हरितगृहाच्या वापरामुळे पिकांनुसार सूर्यकिरणांची तीव्रता कमी करणे शक्य होते. त्याचप्रमाणे पिकांसाठी आवश्यक तापमान आणि वायू निर्मिती यांच्या मदतीने कमी जागेत दर्जेदार पीक घेता येते.

 

उभ्यामांडणीसाठी स्टॅंड

पिकाची निवड केल्यानंतर उपलब्ध जागेचा पुरेपूर वापर करता यावा यासाठी योग्य नियोजन अत्यंत गरजेचे आहे. रोपं कशापद्धतीने लावायची हे निश्चित झाल्यानंतर स्टॅंड ची मांडणी कशी करता येईल याचा योग्य विचार करून आराखडा निश्चित करावा. असे करताना रोपांना वाढीसाठी कोणताही अडथळा होणार नाही याची दक्षता घ्यावी. तसेच प्रत्येक स्टँड मधील रोपाला योग्य पाणी. योग्य प्रकाश कसा मिळेल याकडे लक्ष द्यावे.

 

हायड्रोपॉनिक्सचा वापर

व्हर्टिकल फार्मिंग अंतर्गत शेती करताना आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. हायड्रोपॉनिक्सचा वापर हा त्यातील एक महत्वाचा घटक म्हणता येईल. यामध्ये, रोपांच्या लागवडीसाठी मातीचा वापर करणे टाळतात. कारण मातीमध्ये अनेक प्रकारचे जीवजंतू असतात. व्हर्टिकल फार्मिंग करताना रोगाचा किंवा कोणत्याही किडीचा प्रभाव होऊ नये याकडे लक्ष दिले जाते. हायड्रोपॉनिक्सच्या वापराअंतर्गत मातीऐवजी कोकोपीट किंवा द्रव्यांच्या आधारे रोपाची लागवड केली जाते.

 

सेंद्रिय खतांचा जास्तीत जास्त वापर

व्हर्टिकल फार्मिंग करताना सेंद्रिय खतांचा अधिकाधिक प्रमाणात वापर करणे फायद्याचे ठरते. कारण सेंद्रिय खतांचा वापर केल्यास रोपांवर त्याचा विपरीत परिणाम होत नाही. तसेच दर्जेदार उत्पादन घेणे शक्य होते.

 

प्रकाशासाठी आवश्यक व्यवस्था

व्हर्टिकल फार्मिंग करताना रोपांना  पुरेसा  प्रकाश मिळेल याची खबरदारी घेणे गरजेचे आहे. जिथे शक्य आणि आवश्यक असेल तिथे सूर्यप्रकाश आणि जर सूर्यप्रकाश नसेल तर कृत्रिम प्रकाशाची व्यवस्था करणे आवश्यक आहे. अन्यथा रोपांच्या प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियेत अडथळा निर्माण होऊन रोपांची वाढ थांबू शकते.

 

 

फर्टिगेशन द्वारे विद्राव्य खताचा वापर

व्हर्टिकल फार्मिंग करताना ड्रीप इरिगेशन (ठिबक सिंचनाचा) वापर केला जातो. यामुळे विद्राव्य खतांचा वापर करून रोपांच्या मुळाशी प्रभावीपणे खत देणे शक्य होते.

कद्दूवर्गीय सब्जियों की नर्सरी लगाने के सुरक्षित उपाय

 

सदर सत्रासाठी आपण ही आपल्या कडील माहिती / लेख इतर शेतकऱ्यांच्या सोयीसाठी [email protected] या ई-मेल आयडी वर किंवा 8888122799 या नंबरवर पाठवू शकतात. आपण सादर केलेला लेख / माहिती आपले नाव व पत्त्यासह प्रकाशित केली जाईल.

 

 

Leave A Reply

Your email address will not be published.